Ząbkowice Śląskie – najbardziej Krzywa Wieża w Polsce

Ząbkowice Śląskie to nieduże miasto położone na Przedgórzu Sudeckim, które może poszczycić się wyjątkowo burzliwą historią oraz piękną architekturą. Pośród licznych zabytków jest jeden, który szczególnie przyciąga uwagę i stanowi niezwykłą atrakcję dla odwiedzających – Krzywa Wieża, symbol miasta i wizytówka Dolnego Śląska.

Fot. 1 Panorama Ząbkowic z Krzywą Wieżą widziana z wieży ratuszowej, widokówka z 1905 rokuFot. 1 Panorama Ząbkowic z Krzywą Wieżą widziana z wieży ratuszowej, widokówka z 1905 roku
Nie bez powodu nazywana jest dolnośląską Pizą. Ma 34 m wysokości a jej odchylenie, które wynosi aż 2,12 m daje jej miano najbardziej krzywej wieży w Polsce. Tajemniczość, którą emanuje doskonale komponuje się z mroczną historią miasta i jego legendami, które są przecież powiązane z postacią Frankensteina.

Początki Krzywej Wieży w Ząbkowicach sięgają średniowiecza

Do dziś jednak stanowi zagadkę kiedy dokładnie powstała oraz w jakim celu ją wzniesiono. Część historyków twierdzi, że miała służyć jako brama miejska. Inni uważają, że od początku była dzwonnicą i wieżą obserwacyjną. Trzecia wersja zakłada, że jest ona pozostałością przedkolacyjnego zamku zbudowanego na przełomie XIII i XIV w. przez księcia świdnickiego Bolka I i pełniła funkcję obronną. Świadczyć o tym ma mur, który w najstarszej kamiennej części budowli ma aż 4 m grubości. Na początku XVI w. ząbkowicka wieża została połączona z kaplicą kościoła. św. Anny, co znacznie ułatwiło dzwonnikowi przemieszczanie się z

Fot. 2 Widok na wieżę z placu przy kościele św.Anny, zdjęcie z 2012 rokuFot. 2 Widok na wieżę z placu przy kościele św.Anny, zdjęcie z 2012 roku
kościoła do dzwonnicy. Niecałe 100 lat później ganek, za pomocą którego obie budowle były połączone, został rozebrany a wkrótce potem uszkodzeniu uległ jeden z wiszących dzwonów. Przyczyną miało być przechylenie się wieży.

Dlaczego budowla jest krzywa?

Według dokumentów źródłowych przechylenie nastąpiło w 1598 r. a przyczyną mogło być trzęsienie ziemi w 1590 r. i późniejsze związane z nim zapadanie się ziemi. Możliwe też, że odpowiada za to rozmoknięcie gruntu. Natomiast według badań Józefa Halarewicza przechylanie się wieży jest spowodowane pracą bryły w gruncie, a proces ten zachodzi cyklicznie dwa razy w roku. 

W 1858 r. Ząbkowice nawiedził wielki pożar, w wyniku którego górna część wieży została poważnie uszkodzona. Po tym jak stwierdzono, że nadpalona wieża może poważnie zagrażać miastu władze miały zamiar całkowicie ją rozebrać. Ostatecznie jednak do tego nie doszło. Po oględzinach okazało się, że wieża jest wciąż w dobrym stanie i postanowiono odbudować jej spaloną część. Zbudowano nową 8-metrową górę. Z tym wydarzeniem związana jest legenda, która rzekomo ma tłumaczyć pochyłość wieży. Otóż według niej, podczas ekspertyzy fundamentów zabytku zaraz po pożarze, badacze doszli do zaskakujących wniosków – unikatowa budowla została zbudowana krzywa od początku. Miał być to celowy zabieg jej budowniczych, aby rozsławić swoje miasto w całej Europie. Po odbudowie wieża przybrała dzisiejszy wygląd i mierzyła 34 m. Oprócz tego dobudowano także małą wieżyczkę od strony południowej. W 1863 r. umieszczono nowy zegar, wykonany przez zegarmistrza Hoffmanna z Oławy. W 1924 r. na szczycie wieży zawieszono nowe dzwony. Służyły one tylko 20 lat, gdyż podczas II wojny światowej zostały zdjęte i najprawdopodobniej przetopione na armaty. Pod koniec lat 60-tych Krzywą Wieżę po gruntownym remoncie oddano do użytku turystycznego.

Obecnie Krzywa Wieża w Ząbkowicach to jeden z najchętniej odwiedzanych obiektów na Dolnym Śląsku. Po remoncie jej zewnętrznych ścian w 2007 r. pełni funkcję punktu widokowego. Co roku w lipcu w mieście odbywa się jej święto – Dni i Noce Krzywej Wieży. Imprezie towarzyszą koncerty muzyczne, różnego rodzaju pokazy, wystawy i inne atrakcje. Co ciekawe wieża wciąż odchyla się co jakiś czas. To niewyjaśnione pochylenie, a także jej nieznane początki i budowniczy, czynią ją jeszcze bardziej atrakcyjną. Jest ciekawostką regionu i zarazem wielką zagadką, która wciąż czeka na rozwiązanie.

Maja Łuczyńska


Artykuły powiązane:

Ząbkowice Śląskie – nie tylko Krzywa Wieża


Źródła:
Lamparska Joanna, Dolny Śląsk jakiego nie znacie cz.1, Wrocław, Asia-Press, 2002, s.274-276;
Perzyński Marek, Dolnego Śląska skarby, osobliwości i cuda: Przewodnik dla dociekliwych, Wrocław, Wrocławski Dom Wydawniczy, 2003, s. 71-72;
http://zabkowiceslaskie.pl/pl/strony/krzywa_wieza/

Źródło zdjęcia:
Fot. 1 http://dolny-slask.org.pl/4097182,foto.html?idEntity=516257 
Fot. 2  http://dolny-slask.org.pl/3196367,foto.html?idEntity=516257