Klasztor w Lubiążu

W odległości 50 kilometrów od Wrocławia znajduje się jeden z największych klasztorów na świecie. 850-letnie opactwo cystersów w Lubiążu to kompleks architektoniczny o rozmiarze 2,5-krotnie przekraczającym rozmiary Wawelu. Powierzchnia samych dachów zespołu pocysterskiego wynosi ponad 2 hektary. Jego zachodnia fasada (223 m) jest największą fasadą klasztorną w Europie.

Fot. 1 Klasztor w Lubiążu na rysunku F. B. Wernera, ok. 1750 - 1775 roku.Fot. 1 Klasztor w Lubiążu na rysunku F. B. Wernera, ok. 1750 - 1775 roku.
Ku chwale Boga i Habsburgów

Po zakończeniu Wojny Trzydziestoletniej (1618-1648) w Lubiążu uformował się silny ośrodek kontrreformacji. W miejscu starych gotyckich zabudowań klasztornych stanęła wówczas jedna z największych budowli sakralnych w Europie i na świecie. Pod opieką cysterskich mnichów swoje działa tworzyli tu znakomici artyści doby baroku: m.in. Franciszek Mangoldt, Christian Bentum, Felix Anton Scheffler, czy nazywany „śląskim Rembrandtem” Michael Willmann. Niewielki Lubiąż już w XIII wieku wyrósł na drugie obok Wrocławia artystyczne i intelektualne centrum ówczesnego Śląska. W czasach reformacji (XVI w.) klasztor skutecznie opierał się próbom sekularyzacji, podejmowanym przez władze świeckie. Dzięki Habsburgom, w drugiej połowie XVII stulecia rozkwitł ponownie. W Lubiążu do dziś znajdują się – jedne z nielicznych na Śląsku – świadectwa gloryfikacji cesarskiej dynastii (m.in. rzeźby trzech cesarzy dłuta Mangoldta).

Fot. 2 Sala Książęca klasztoru w Lubiążu, zdjęcie współczesne 2008 rok.Fot. 2 Sala Książęca klasztoru w Lubiążu, zdjęcie współczesne 2008 rok.
Dzieje upadku

Program ideowy lubiąskiego klasztoru (katolicyzm, Habsburgowie) nie mógł być realizowany w protestanckim Królestwie Prus. Śląsk stał się jego częścią – o ironio - kilka lat po tym, kiedy mnisi zakończyli budowę. Klasztor istniał jeszcze kilkadziesiąt lat, obkładany surowymi podatkami. W 1740 roku Fryderyk II nałożył nań kontrybucję wynoszącą 200 tys. talarów. W 1767 roku zmuszeni do świadczeń na rzecz państwa cystersi, wyekwipowali królowi 29 okrętów, a klasztor pogrążył się w długach. W 1810 sekularyzowano (znacjonalizowano) kościelne majątki.

Cystersi musieli opuścić Lubiąż. W klasztornych murach urządzono w 1830 roku zakład dla obłąkanych. Podczas II wojny światowej umieszczono w nim produkcję zbrojeniową. W 1945 roku klasztor splądrowali czerwonoarmiści. Po Armii Czerwonej nadciągnęli szabrownicy. Zniszczono bądź wywieziono większą część jego cennego wyposażenia. Nekropolia śląskich Piastów Historiami do opowiedzenia związanymi z Lubiążem można by obdzielić kilka zabytków. W średniowieczu był ważnym ośrodkiem cywilizacyjnym. Klasztorne posiadłości obejmowały w szczytowym okresie 2100 km2 na Śląsku, w Wielkopolsce i w Czechach. To prawdopodobnie za sprawą lubiąskich cystersów, na ziemie polskie dotarła w XII wieku technologia budownictwa ceglanego. W klasztornych kryptach wieczny spoczynek znaleźli także liczni śląscy Piastowie, a wśród nich protoplasta tej gałęzi rodu – zmarły w 1201 roku Bolesław Wysoki. Lubiąż uważany jest za drugą największą – po Wawelu – nekropolię Piastów. Współcześnie Związani z Lubiążem artyści należą obecnie do kanonu sztuki barokowej na Śląsku. Niestety, z bogatego wyposażenia klasztoru pozostało dziś w Lubiążu niewiele. Na uwagę zasługują tutaj m.in. wysokiej wartości artystycznej malowidło plafonu Bentuma (300m2) w Sali Książęcej Pałacu Opackiego, posągi 3 cesarzy (Leopolda I, Józefa I, Karola VI) dłuta Mangoldta, czy freski Michaela Willmanna w Letnim Refektarzu Pałacu Opatów. Klasztor od 1989 roku dzierżawiony jest przez Fundację Lubiąż, która przystąpiła do remontów zabezpieczających oraz renowacji poszczególnych sal wewnątrz kompleksu. Brakuje na ten cel około 300 milionów złotych.

 Maciej Wołodko

 

Źródła:
Obejrzyj panoramy Źródła Jan Harasimowicz, Dolny Śląsk, Wrocław 2007 http://www.szlakcysterski.org/?pokaz=obiekty_cysterskie&id=36 http://www.fundacjalubiaz.org.pl/historia.php http://wroclaw.gazeta.pl/wroclaw/1,35771,3323109.html#ixzz1cMLrFyPI http://www.gazetawroclawska.pl/opinie/164478,pawel-skrzywanek-lubiaz-to-nie-maly-dworek,2,id,t,sa.html

Zdjęcia:
http://fotopolska.eu/Lubiaz/b12951,Zespol_obiektow_pocysterskich.html