Kościół Michała Archanioła na Ołbinie

Pisaliśmy o kościele Michała Archanioła na Muchoborze Wielkim, tym razem przenosimy się na Ołbin, gdzie znajduje się świątynia pod tym samym wezwaniem. W XII wieku został tu wybudowany owiany licznymi legendami klasztor św. Wincentego. Dziś, w tym miejscu, wśród zieleni wznoszą się wieże neogotyckiego kościoła Michała Archanioła.

Legendarne opactwo benedyktynów

Do początku XIX wieku Ołbin był podwrocławską miejscowością, której korzenie sięgają XII wieku. To tu królewski palatyn Piotr Włostowic, w latach 30. XII wieku, ufundował opactwo benedyktynów i ofiarował im relikwie św. Wincentego. Było to ogromny kompleks, stanowiący niezwykły przykład architektury romańskiej, składający się z 3 kościołów i 48 obiektów w tym budynków klasztornych i zabudowań gospodarczych połączonych siedmioma dziedzińcami. Niestety, w wyniku zagrożenia tureckim najazdem i potrzebą – mniej lub bardziej rzeczywistą – wzmocnienia obronności miasta klasztor został rozebrany, a niektóre ocalałe elementy można oglądać np. w Muzeum Architektury we Wrocławiu, wrocławskim Muzeum Narodowym, czy też wbudowano je w takie obiekty jak kościół Marii Magdaleny czy w mury szpitala Wszystkich Świętych i nie istniejącą już dzisiaj bramę Mikołajską.

Fot. 1 Nieistniejące opactwo benedyktynów na OłbinieFot. 1 Nieistniejące opactwo benedyktynów na Ołbinie


Niespokojne losy ołbińskiego kościoła

Po zniszczeniu klasztoru powstawał tu najpierw kościół drewniany a następnie w 1595 roku, dzięki inicjatywie opata Jerzego Scultetusa, powstaje kościół o konstrukcji szachulcowej. Z czasem, wraz ze zwiększającą się liczbą mieszkańców, był rozbudowywany, otrzymał również wieżę i dwie kaplice. Funkcjonował przez 150 lat, później zaś został rozebrany. Przez prawie 100 lat nic się tam nie działo. Dopiero w 1862 roku, biskup Heinrich Förster dzięki swym usilnym staraniom otrzymał od nadprezydenta miasta von Schleinitza pozwolenie na budowę nowego murowanego kościoła.

Fot. 2 Kościół o konstrukcji szachulcowej z XVIII wiekuFot. 2 Kościół o konstrukcji szachulcowej z XVIII wieku


XIX wieczny kościół Michała Archanioła

Na początku XIX wieku Ołbin został włączony w granice miasta Wrocławia i zaczęły tu powstawać liczne kamienice i zabudowania. Choć budowa nowego kościoła nie była w pełni uzasadniona gdyż ilość katolików nie była aż tak znaczna, jak ewangelików. Jednak dzięki działaniom biskupa Heinricha Förster powstała pierwsza tak duża i ceglana świątynia w mieście poza jego ścisłym centrum i Ostrowem Tumskim. Miejsce jego budowy również wybrano świadomie – na zielonym skwerze, gdzie w XII wieku stał kościół dawnego opactwa.

Fot. 3 Neogotycki kościół św. Michała Archanioła z XIX wiekuFot. 3 Neogotycki kościół św. Michała Archanioła z XIX wieku

Nową świątynie w stylu neogotyckim zaprojektował Alexis Langer. Powstała trójnawowa bazylika na planie krzyża łacińskiego z wydłużonym prezbiterium oraz czterema kaplicami – dwie zamykające nawy boczne i dwie przy wieżach, fasada z dwiema wieżami zakończonymi hełmami. Budynek wykonany został z cegły zaś elementy detalu architektonicznego takie, jak: łuki okienne, dekoracyjny fryz czy żebra zrobiono z cegły profilowanej. A elementy dekoracyjne, np.: maswerki rzygacze czy zworniki we wnętrzu były z piaskowca. 

Ściany wnętrza pokryto bogatą polichromią a okna dekorowało 57 witraży. Elementy wyposażenia wnętrza takie, jak: ambona, chrzcielnica czy ołtarze, zostały wykonane z drewna, również według projektu Langera. Ołtarze zdobiły obrazy takich artystów, jak: E. Deger, K. Wohnlich, F. Ittenbach.

Katastrofa i wojenne zniszczenia

Niedługo po zakończeniu budowy kościoła wieża północna uległa zawaleniu z powodu wad konstrukcyjnych. W wyniku konfliktu władz z biskupstwem nie uzyskano zgody na odbudowę wieży w jej pierwotnej formie. Nowy kształt podczas odbudowy nadał jej K. Lüdeck. Budowla została konsekrowana w 8 listopada 1871 roku.

Fot. 4 Kościół św. Michała Archanioła współcześnieFot. 4 Kościół św. Michała Archanioła współcześnie

Podczas II Wojny Światowej kościół Michała Archanioła uległ zniszczeniu niemal w siedemdziesięciu procentach. W 1947 roku opiekę nad kościołem objęli salezjanie, rozpoczynając trudną i kosztowną odbudowę, w której brali udział okoliczni mieszkańcy.
Niestety z powodu braku środków i fachowców kościół nie odzyskał pierwotnej formy. Nie udało się przywrócić dawnych polichromii a z 57 witraży, jest tylko kilka w części prezbiterialnej. Wciąż jednak trwają starania i prace renowacyjne, które mają przywrócić kościołowi jego wygląd sprzed wojny.

Joanna Kobylinska

Powiązane artykuły:

Dawny klasztor na Ołbinie i kościół Marii Magdaleny cz.I

Dawny klasztor na Ołbinie i kościół Marii Magdaleny cz.II

 

Źródła:

Zygmunt Antkowiak, Kościoły Wrocławia, Muzeum Archidiecezjalne, Wrocław 1991.
Agnieszka Zabłocka, Kościół Św. Michała Archanioła we Wrocławiu 1862 -1871; Roczniki Śląskie XV, Muzeum Narodowe we Wrocławiu 1991.
Atlas architektury Wrocławia, tom I, red Jan Harasimowicz.

Zdjęcia:
Fot. 1 Nieistniejący już XVI-wieczny kościół św. Michała Archanioła.
Fot. 2 Lata 1866-1893, Kościół św. Michała we Wrocławiu na litografii R. Geisslera.
Fot. 3 Lata 1945-1950, Kościół Św. Michała "gdzieś po wojnie".
Fot. 4 1874, Wnętrze kościoła św. Michała ok. 1874 roku.