Wrocław jest jednym z tych miast, które posiadają wiele historii. Gdzieniegdzie przeszłość zakryła woalem zapomnienia miejsca o wątpliwej reputacji, inne zaś do dziś są pełne chwały i blasku. We Wrocławiu stare ulice mają swoje niezwykłe zakątki, z których tak jak krasnoludki wyglądają opowieści – burzliwe i gwałtowne oraz wesołe, ze szczęśliwym zakończeniem. Nie trzeba daleko szukać, wystarczy wziąć mapę miasta, zamknąć oczy i wycelować palcem.
Aleja Hallera powstała pod koniec XIX wieku. Wybudowano ją jako dojazd do zbudowanych w 1872 koszar 1 Śląskiego Pułku Kirasjerów Gwardii Wielki Elektor, umiejscowionych w jej południowej części. To właśnie od nich wzięła swoją pierwotną nazwę: aleja Generała Józefa Hallera – Kürassierstraße, czyli ulica Kirasjerów. Nazwę tą zmieniano kilkakrotnie. Zaraz po II wojnie światowej stojące przy niej domy nosiły adres Benedykta Polaka, ciekawostką jest to, że obecnie ulica ta mieści się gdzie indziej. Później Benedykta Polaka przemianowano na Przodowników Pracy. Jako, że nazwa ta była przydługa, powszechnie skracano ją do samych Przodowników. Obecną nazwę aleja zyskała dopiero w 1991 roku, na cześć Józefa Hallera von Hallenburga. Błękitnego Generała, który w 1920 doprowadził do powtórnych zaślubin Polski z Bałtykiem, i to podwójnie: pierwszych w Pucku, drugich w Wielkiej Wsi (dziś Władysławowo).
Nie tylko nazwy alei w ciągu lat przemianowywano, przykładowo budynek z numerem 15 zmieniał także swoje zastosowanie. Zaprojektowany został przez Adolfa Radinga i wybudowany w latach 1925-1927 na zamówienie loży masońskiej Odd Fellow. Pierwotnie był siedzibą masonerii wrocławskiej, zaś między 1936 1937 przekształcono go w kino. Z początku nazywało się ono Roxy Filmpast, później Przodownik, jak ulica przy której stało, a dopiero dużo później Lwów. 25 sierpnia 2011 odbyły się w nim ostatnie seanse: Melancholia Larsa von Triera i Drzewo życia Terrence’a. Malicka. Budynek został zamknięty, choć planowane są w nim przeglądy filmowe.
Do nieistniejących już zabytków alei należą dwa pomniki. Jednym z nich był pomnik Kurfürsta Groesera. Posąg do 1902 roku stał na terenie jednostki wojskowej, następnie z niewiadomych przyczyn zniknął ze swego prawowitego miejsca i ślad po nim zaginął. Drugi pomnik – Kirasjerów – stał na rogu Hallera i Powstańców Śląskich. Nie przetrwał jednak wojny, w 1945 został zlikwidowany.
Do dziś zaś stoi obelisk upamiętniający sportowców poległych w walce za wolną i demokratyczną Polskę. Postawiony on został 21 czerwca 1947 roku przez Klub Sportowy Pafawag.
Pierwsze zabudowania mieszkalne pojawiły się przy al. Hallera w 1897 roku, gdy osiedle Borek przyłączono do Wrocławia. Ulica na mapie Wrocławia, wykreślona ręką M. Grügera, pojawia się wraz z wytyczeniem granic Borku w 1911. W archiwach znaleźć można informacje o tym, że już od 1910 roku obszar przy al. Hallera był przeznaczony pod zabudowę. Jednak wzdłuż ulicy osiedle mieszkalne zostało wytyczone dopiero w latach 1934-1938. Projektantami domków jedno- i wielorodzinnych byli A. Hinderlich i A. Wedemanna. Jednak nie tylko oni projektowali domy stojące przy Hallera. Sam Max Berg, słynny twórca Hali Stulecia, zaprojektował kilka budynków stojących przy skrzyżowaniu z aleją Pracy. Miłośnicy architektury znaleźć przy alei mogą kilka perełek przedwojennej architektury miejskiej, jak pałacyk mieszczący się pod numerem 6-8.
Urok alei Hallera widać na starych filmach i pocztówkach. Niektóre z tych miejsc istnieją już tylko jako historia, inne jeszcze nie poddają się zębowi czasu. Patrząc na dzieje ulicy, przyszłość może przynieść jeszcze wiele zmian, miejmy tylko nadzieję, że bez strat dla tego, co jeszcze pozostało.
Aleksandra Szatkowska
Źródła:
http://www.pomorskie.eu/pl/pomorze_znane_i_nieznane/karty_z_historii/zaslubiny_z_morzem_1920
http://wroclaw.hydral.com.pl/000281,obiekt.html
http://wroclaw.hydral.com.pl/217078,foto.html
Fotografie:
http://fotopolska.eu/65800,foto.html
http://fotopolska.eu/27792,foto.html
http://fotopolska.eu/Wroclaw/b9271,Pomnik_Kurfrsta.html
Dodaj do Google
