Patchwork – twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak

Kto z nas nie wie, gdzie znajduje się wrocławski Manhattan? Ten kompleks mieszkaniowo-usługowy na placu Grunwaldzkim jest jednym z najbardziej intrygujących dzieł powojennej architektury w Polsce. Co wiemy jednak o samej autorce? Kto z nas zna inne jej realizacje?

Pierwsza architekta powojennego Wrocławia

Jadwiga Grabowska-Hawrylak była pierwszą i na pewno najważniejszą architektką w historii powojennego Wrocławia. Studia architektoniczne rozpoczęła w 1945 roku, na świeżo otwartej Politechnice Wrocławskiej. Pięć lat później otrzymała dyplom z numerem 16; była jedyną kobiet w tym roczniku. Swą działalność zawodową związała głównie z Wrocławiem, gdzie mieszkała i pracowała.

Fot. 1 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. KobylińskaFot. 1 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. Kobylińska

Nie tylko Manhattan...

Od 1951 roku Jadwiga Grabowska-Hawrylak pracowała w Biurze Projektowo-Badawczym Budownictwa Ogólnego „Miastoprojekt-Wrocław”. W tym czasie powstały liczne projekty dla miasta, część z nich możemy obecnie oglądać w przestrzeni miejskiej, np. odbudowane barokowe kamieniczki na Rynku, Dom Naukowca, Mezotanowiec przy ul. Kołłątaja, zespół szkół przy ul. Grochowej
Na przygotowanej przez Muzeum Architektury wystawie, możemy podziwiać nie tylko projekty tych obiektów, które zostały zbudowane lecz również wiele, niezwykłych realizacji, które z różnych względów, pozostały niestety jedynie na papierze, chociażby model Centrum Turystycznego w Como we Włoszech, czy projekt jednostki mieszkaniowej w Manili.

Fot. 2 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. KobylińskaFot. 2 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. Kobylińska

Nowatorski projekt pl. Dominikańskiego

Na szczególną uwagę zasługuje niezrealizowany projekt zabudowy pl. Dominikańskiego z lat 70. W przygotowanym modelu możemy obejrzeć bardzo nowatorskie rozwiązania zagospodarowania placów, na których znajdują się obecnie: galeria Dominikańska, budynek Justin oraz nowo powstały hotel Hilton przy Poczcie Głównej. Jadwiga Grabowska-Hawrylak przygotowała nowoczesny projekt zabudowy z widocznymi wpływami nurtu metabolistów.
Na miejscu obecnej galerii zamiast mega bryły miał znajdować się duży kompleks złożony z sześciennych modułów o rzeźbiarskiej formie z otwartymi przestrzeniami pomiędzy. Łączyłby się on z budynkiem naprzeciw szerokimi przejściami umieszczonymi nad jezdnią. Na miejscu dzisiejszego hotelu Hilton miał być kompleks hotelowo-usługowy o tarasowej formie z wieżą równoważącą dominantę budynku Poczty Głównej. Cala realizacja tworzyła spójną, wzajemnie się uzupełniającą całość.

Fot. 3 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. KobylińskaFot. 3 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. Kobylińska

Wizje przyszłości

Oglądając modele i projekty zaprezentowane na wystawie aż trudno uwierzyć, że większość z nich powstała w Polsce, w ciężkich czasach PRL-u. Autorka z wielkim sukcesem łączy popularny beton z rzeźbiarskimi formami. Odrzuca modernistyczne proste schematy na rzecz wizualnej niepowtarzalności, nie zapominając o funkcjonalności.

Fot. 4 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. KobylińskaFot. 4 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. Kobylińska

Dlaczego "Patchwork"?

Zbieranie materiałów do wystawy stanowiło nie lada wyzwanie dla organizatorów. Kawałek po kawałku odszukiwano zagubione w wyniku zaniedbań i historycznego bałaganu plany i projekty. Szczególne utrudnienie stanowił fakt, że prywatne archiwum architektki uległo w dużej mierze zniszczeniu podczas powodzi w 1997 roku. Wszystkie zebrane fragmenty stworzyły "patchworkowy" obraz pracy twórczej artystki. Możemy więc na ekspozycji obejrzeć plany, rzuty i modele, którym towarzyszy bogata dokumentacja zdjęciowa archiwalna, ukazująca budowę budynków, jak również ich stan obecny. Całość uzupełniają fragmenty filmów, ukazujące przestrzenie budynków Manhattanu. Ostatnim elementem ekspozycji są patchworki Jadwigi Grabowskiej-Hawryluk, w których trudno nie dostrzec inspiracji geometrycznych, łączących je z architekturą.

Fot. 5 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. KobylińskaFot. 5 Patchwork -twórczość Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, foto. J. Kobylińska

Wystawa ta jest nie tylko podsumowaniem dorobku zawodowego wybitnej polskiej architektki, pozwala również poznać historię architektury powojennego Wrocławia i jego alternatywne wersje.

Serdecznie zapraszamy.

Tekst i zdjęcia: Joanna Kobylińska