Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa

Jest to największy plac w mieście o powierzchni ok. 2 ha. Prestiżowa dzielnica będąca miejscem spotkań wrocławian. Tu znajdowała się Kawiarnia Stylowa, restauracja KDM, Bar Kawowy, a także bank i wielki dom towarowy Wertheima (obecna Renoma), jedyne, które pozostały do dziś. Tak było za czasów świetności placu Tadeusza Kościuszki.

Fot. 1 Ulica Świdnicka widok w stronę placu i domu handlowego Wertheim, lata 1930Fot. 1 Ulica Świdnicka widok w stronę placu i domu handlowego Wertheim, lata 1930
Historia placu Tadeusza Kościuszki

Już w 1318 roku istniał tu za Bramą Świdnicką cmentarz dla obcych i biednych wraz z kaplicą św. Gertrudy, która została zburzona w 1557 roku. Na jej miejsce postawiono kościół, niestety spłonął w 1854 roku. Następnie rozbudowano Bramę Świdnicką i postawiono fortyfikacje. Plac stopniowo zmieniał swoje przeznaczenie. W 1795 roku w centralnym punkcie placu postawiono pomnik gen. F.B. von Tauentziena a dokładnie jego grobowiec zaprojektowany przez Karla Gottharda Langhansa i rzeźbiarza Johanna Gottfrieda von Schadowa. Do 1945 roku, kiedy pomnik został usunięty na rozakz Polskich władz monument ten stanowił dominujący element na .placu.

Fot. 2 Budowa KDM-u lata 50.Fot. 2 Budowa KDM-u lata 50.
Plac był najczęściej odwiedzanym miejscem Wrocławia w latach 40. XIX wieku. Były tu eleganckie hotele i restauracje, kamienice dla finansowej elity, bank i wielki dom towarowy Wertheima (obena Renoma).

Na początku XIX wieku na życzenie księcia Hieronima Bonapartego, który potrzebował reprezentacyjnego miejsca na paradę wojskową wytyczono plac defiladowy. W 1890 roku został on uznano za wzorcowy plac komunikacyjny krzyżujących się ulic i wpisano go do podręcznika budowy J.Stϋbbena. Prawdopodobnie był wzorowany na paryskim Place Vendome lub des Vosges.
W marcu 1945 r. w skutek wojennych działań Tauentzienplatz został zniszczony. Ocalały jedynie Bank Drezdeński, hotel Savoy i Okrąglak. Pomnik generała Tauentziena rozbito, a plac nazwano Kościuszkowską Dzielnicą Mieszkaniową.

Fot. 3 KDMFot. 3 KDM
Nazwę placu prawdopodobnie zaczerpnięto z warszawskiej Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM), która powstawała w tych samych latach.

W 1954 roku przed zespołem architektów z Miasto-projektu Wrocławskiego, pod kierownictwem Romana Tunikowskiego zostało postawione zadanie: odbudowa placu reprezentacyjnego placu, który otrzymał miano Tadeusza Kościuszki. Kościuszkowską Dzielnicę Mieszkaniową zbudowano w latach 1954-1958. Nie było to łatwe wyzwanie, wymagało nie tylko umiejętności projektowania obiektów lecz także dyplomatycznych by przekonać władzę do prezentowanych przez architektów projektów. Swoisty bój stoczył Romana Tunikowski, chociażby o podcienia arkadowe, które biegną równoległa do ul. Świdnickiej na odcinku pomiędzy placem Kościuszki a skrzyżowaniem ul. Świdnickiej z Piłsudskiego.

Fot. 4 Budynek bankuFot. 4 Budynek banku
Linia zabudowy wzorowana była na pierwotnym układzie placu. Architekci czerpali inspirację z polskiej klasycyzującej architektury okresu stanisławowskiego. Pięciokondygnacyjne budynki ze stromymi dachami dopasowano do przedwojennej filii Dresdner Banku (dzisiejszy BZ WBK), hotelu Savoy i domu towarowego "Wertheim". Powstawała ceglana architektura z elementami prefabrykowanymi, a na elewacjach został użyty piaskowiec. Kompozycja elewacji była wzorowana na dawnym Banku Drezdeńskim. Ozdobą budynku były elementy dekoracyjne - żyrandole w podcieniach, kasetonowe sklepienia przejazdów bramowych oraz ornamenty balustrad.

Obecnie zabytek choć w dobrym stanie architektonicznym jest zaniedbany, wpisany został do rejestru zabytków. Arkady dały nazwę przystankowi i centrum handlowemu, i niestety coraz częściej są kojarzone tylko z tym. Działa w nich jeszcze, prawie w ukryciu, jedna z najstarszych księgarni we Wrocławiu. Budynek KDM-u jest w lepszym stanie. O czasach świetności tego miejsca, o których mało kto już pamięta, przypominają jeszcze neony, których w tym miejscu jest wyjątkowo dużo.

Alicja Kukła
Zdjęcia współczesne: Vladislav Olhovskis

Artykuły powiązane:

Zenon Prętczyński - architekt powojennego Wrocławia

Socrealizm we Wrocławiu

 

Źródła
1. L. Dąbrowski, Przemiany oblicza urbanistycznego Wrocławia, [w:] Wrocław. Rozwój miasta w Polsce Ludowej, pod red. Bolesława Siwonia, PWN, Warszawa 1971
2. Gazeta wyborcza – magazyn wrocławski 9 maja 2014
3. Encyklopedia Wrocławia pod. red. Jana Harasimowicza, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2001

 Zdjęcia:

Fot. 1 Pocztówka z widokiem na ul. Świdnicka w stronę placu
Fot. 2 Budowa Kościuszkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, lata 50.
http://wroclaw.fotopolska.eu/Wroclaw/u149318,Plac_Kosciuszki_Tadeusza_gen,100,40.html