O postrzeganiu obrazu w fotografii, cz. I

Światło Forma energii promieniowania, które emitowane jest przez atomy. Poczynając od źródła, rozprzestrzenia się we wszystkich kierunkach falowo. Gdyby w dwóch słowach określić podstawowe cechy fali świetlnej, można by powiedzieć o jej: długości i częstotliwości. W zastosowaniach fotograficznych światło ma cztery główne cechy: jasność, kierunek, barwę oraz kontrast. Wyróżniamy trzy podstawowe rodzaje światła fotograficznego: bezpośrednie, odbite i przefiltrowane. Jeśli chodzi o praktykę ze względu na właściwości i pochodzenie światło dzielimy na dzienne i sztuczne. Jako warunek powstania fotografii, światło spełnia cztery ważne funkcje: czyni obiekt widocznym, symbolizuje masę i głębię, kreuje nastrój obrazu oraz wpływa na układ jasnych i ciemnych plam na obrazie. Co jednak światło wzbudza w naszych umysłach i dlaczego to jego obecność decyduje o naszym zainteresowaniu obrazem?

Zobaczyć, to uwierzyć jak głosi stare przysłowie. Andreas Feininger podkreśla fakt, iż widzenie jest jednym z niewielu mostów łączących rzeczywistość z umysłem ludzkim. To właśnie od faktu zauważenia obiektu czy całego obrazu będzie w przyszłości zależeć to, czy zdecydujemy eksplorować go nadal. Istnieją różne sposoby patrzenia tj. przelotne spojrzenie, obserwacja wraz z zainteresowaniem, badanie w poszukiwaniu wiedzy i informacji oraz oglądu ogólnego o cechach danego obiektu. Pierwsza z ważnych funkcji światła zatem stanowi swego rodzaju preludium do eksploracji obrazu, ma zadanie zachęcić do kreatywnego patrzenia.

Andreas Feininger, The Photojournalist, 1951; żródło:www.photofloue.net Andreas Feininger, The Photojournalist, 1951; żródło:www.photofloue.net
Jak zobaczyć, by wniknąć? To pytanie nurtuje wielu fotografujących, którzy doskonale wiedzą, że aby pokazać i uchwycić coś w konkretny sposób, należy najpierw samemu to dostrzec. Aparat widzi obraz inaczej niż oko ludzkie, dobrze zatem, gdy pamiętamy o tym, jak uchwycić przedmiot, którego naturę chcemy oddać w najmniejszych szczegółach i zastanym kontekście. Gra świateł oraz cieni stanowi graficzny sposób wyrażania głębi, dlatego niesamowicie ważny jest sposób oświetlenia obiektu fotografowanego. W klasycznej fotografii portretowej występują następujące rodzaje oświetlenia: światło główne (w plenerze pełni rolę słońca), odgrywa kluczowa rolę w uwidocznieniu przedmiotu, światło rozjaśniające (wypełniające), które zadaniem jest rozjaśnienie cieni powodowanych przez światło główne, światło akcentujące (tzw. kontra) ma na celu ożywienie obrazu plamami światła, rzucanymi na policzki czy włosy modela, oświetlenie tła, poprzez które uzyskujemy rozjaśnienie tła i modulowanie jego barwy. W celu wiernego oddania natury obiektu, należy stosować oświetlenie, które nie zniekształca, a współgra z oświetlana bryłą lub modelem. Czasami uzyskuje się to przez redukcję zbyt teatralnych cieni, w niektórych przypadkach poprzez ich pogłębienie, jeśli chcemy uzyskać odpowiedni efekt.     Nastrój a światło. Warunki atmosferyczne, postrzeganie jasności i ciemności oraz przypisane im znaczenia wartościujące, są zakorzenione w nas tak głęboko, iż postrzegamy obrazy poprzez pryzmat emocji, jakie budzi oświetlenie. Dlatego mówimy, że światło tworzy tzw. klimat w fotografii. Feininger twierdzi, iż światło to najsilniejszy środek wyrazu artystycznego, decydujący o nastroju w fotografii. Coraz częściej stosuje się światło zastane – dzienne, które jest jednym z najbardziej sprzyjających i naturalnych rodzajów oświetlenia. Dlatego też warto stosować blendę lub lustra w celu doświetlenia modela czy innego obiektu, zamiast używać płaskiego światła emitowanego z lampy. Efekt światłocieniaSilnie oświetlone partie obrazu wychodzą zbyt płasko i jasno, natomiast te w cieniu na ogół czarno. Pomiędzy czernią i bielą w fotografii rozciąga się skala pośrednich tonów i barw. Z punktu widzenia obserwatora biel jest kolorem agresywnym i narzucającym się natomiast czerń – biernym i zdystansowanym. Dzieje się tak ponieważ jasne plamy najszybciej przyciągają uwagę. Można jednak stosować równie skuteczne techniki odwrotne do tej, gdzie biel kieruje uwagę na obiekt kluczowy, np. Obraz w tonacji jasnej z zaznaczeniem punktów kluczowych poprzez zaciemnienie ich lub umieszczenie częściowo w mroku. Biel lub obraz w jasnych tonach sugeruje radość, światło, szczęście oraz młodość dlatego zgodnie z psychologiczną teorią obronności percepcyjnej (założeniu, że spotka nas tylko to, co dobre), to właśnie jest zauważana szybciej. Czerń natomiast sugeruje siłę, wytrzymałość, potęgę,  powagę, podeszły wiek, troskę lub śmierć. Ciekawy eksperyment dotyczący cienia i jego ważnej roli w fotografii pokazuje, iż ustawiając białą figurę na białym tle, modulując jedynie światłem, można fotografować jeden obiekt tego samego koloru na tle drugiego w tym samym kolorze, uzyskując zupełnie inny efekt.

Ewelina Płoskonka