Historia ASP we Wrocławiu, cz. I - założyciele i pierwsze lata istnienia

Akademia Sztuk Pięknych we Wrocławiu została założona w pierwszych latach po zakończeniu II Wojny Światowej, dzięki wysiłkom i poświęceniu swoich organizatorów. Zadanie było o tyle trudniejsze, że miasto było zniszczone w wyniku działań wojennych, a wcześniej nie istniała we Wrocławiu polska szkoła artystyczna, która mogłaby stanowić podwaliny pod nową uczelnię.

Fot. 1 Eugeniusz Geppert, obraz Zbigniew KresowatyFot. 1 Eugeniusz Geppert, obraz Zbigniew Kresowaty
Patron

Od 25 kwietnia 2008 roku Akademia Sztuk Pięknych we Wrocławiu nosi imię jednego ze swych założycieli – Eugeniusza Gepperta. Artysta - malarz urodzonego 4 września 1890 roku we Lwowie. W wieku 18 lat rozpoczął naukę w artystycznej Szkole Leonarda Stroynowskiego oraz studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. W późniejszych latach kształcił się także w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.

I Wojna Światowa zmusiła go do opuszczenia Polski. Został zesłany do Rosji, gdzie później dołączył do polskiego Korpusu Wschodniego. Po wojnie udzielał się w Związku Polskich Artystów Plastyków w Paryżu oraz wielu innych związkach i towarzystwach artystycznych w Polsce. Artystyczne umiejętności rozwijał w wielu krajach Europy. W 1932 podczas igrzysk w Los Angeles wziął udział w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury wystawiając obraz Konie. II Wojny Światowej współpracował z czasopismami kulturalnymi. W listopadzie 1945 roku po raz pierwszy wyruszył do Wrocławia, aby rozpocząć tworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych. Jako profesor wykładał tam do 1961 roku, a do 1950 roku był rektorem uczelni. W latach 60. dołączył do grona założycieli Grupy Wrocławskiej. Zmarł 13 stycznia 1979 roku we Wrocławiu.

Lata 1945 – 1946

Z polecenia Zarządu Głównego Związku Polskich Artystów Plastyków Eugeniusz Geppert pierwszy raz pojechał do Wrocławia w listopadzie 1945 roku. Jego zadaniem było zorientowanie się czy na Dolnym Śląsku mogłyby powstać ośrodki należące do Związku. Po pewnym czasie, już z błogosławieństwem Ministerstwa Kultury i Sztuki udał się do Wrocławia z planem zorganizowania wyższej szkoły artystycznej.

Władze miejskie oddały Geppertowi do zagospodarowania poniemiecki budynek znajdujący się przy ulicy Romualda Traugutta. Chociaż był zniszczony od zewnątrz, jego wnętrze było zachowane w stosunkowo dobrym stanie, biorąc pod uwagę powojenne standardy. Gepperta nie opuszczał entuzjazm. We swoich wspomnieniach tak opisuje wygląd budynku:

Wprawdzie kiedy pierwszy raz oglądałem ten dom i zobaczyłem podwórze (trzecie od ulicy Krasińskiego) zawalone gruzem na metr wysokości i obiekt pozornie cały, który miał stropy, schody i jakiś tam dach, ale patrzący na mnie dziurami wybitych okien oraz pełen pocisków i tak potwornie brudny, że błoto na ulicy było chyba czystsze, przeraziłem się. Mimo to mogłem oficjalnie zgłosić możliwość zorganizowania placówki naukowej.*

Fot. 2 Grupa studentów PWSSP przed gmachem przy Traugutta 17/19. Fot. 2 Grupa studentów PWSSP przed gmachem przy Traugutta 17/19.

W styczniu 1946 roku do Gepperta przyłączyła się jego żona Hanna Krzetuska oraz znajomi artyści Adam Hannytkiewicz, Leon Dołżycki oraz Emil Krcha. W pięcioro pracowali nad zabezpieczeniem i uporządkowaniem budynku. Początkowo do tych działań wyznaczono grupę niemieckich robotników, ale po repatriacji zastąpili ich przedsiębiorcy z Polski. Plan przewidywał otworzenie szkoły jesienią tego samego roku. Niestety latem zmarł na serce jeden z założycieli – Adam Hannytkiewicz. Zaraz po tym wydarzeniu artyści natrafili na inne przeciwności losu. Na dziedzińcu przyszłej uczelni zorganizowano punkt etapowy repatriacji. Geppertowie nie mogli znaleźć dla siebie odpowiedniego lokum. Przez ponad rok pomieszkiwali w hotelach, a nawet w gabinecie szkolnym. Sam budynek uczelni również nie był łatwy w utrzymaniu. Stale brakowało opału, pojawiały się problemy z kanalizacją, dopływem wody.

Po uporaniu się z tymi problemami, Eugeniusz Geppert zaczął martwić się o liczbę ewentualnych chętnych na rozpoczęcie studiów na nowo powstałej uczelni. Na szczęście kandydatów nie brakowało. Zorganizowano letni obóz plenerowy, a później także zapisy i egzaminy wstępne, podczas których rekrutowani musieli zaprezentować swoją dotychczasową twórczość. 15 października 1946 roku odbyła się pierwsza uroczysta inauguracja i immatrykulacja studentów Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu.

Fot. 3 W pracowni Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, lata 1965 - 70.Fot. 3 W pracowni Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, lata 1965 - 70.

Leon Dołżycki, Adam Hannytkiewicz, Emil Krcha

Pozostali trzej założyciele Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu to Leon Dołżycki, Adam Hannytkiewicz, Emil Krcha.

Adam Hannytkiewicz był malarzem. Szczególnie interesował się pejzażami, tworzył także widoki architektury, portrety i martwą naturę. Ukończył studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Po II Wojnie Światowej współorganizował powstanie Szkołę Rzemiosła i Przemysłu Artystycznego w Sędziszowie Małopolskim. Do Wrocławia przyjechał na zaproszenie Eugeniusza Gepperta. Czynnie zaangażował się w tworzenie uczelni, ale niestety zmarł w lipcu 1946 roku, kilka miesięcy przed pierwszą inauguracją.

Leon Dołżycki, podobnie jak Geppert, urodził się we Lwowie i studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Tworzył obrazy, rysunki i grafiki, ale zajmował się także scenografią. Podczas I Wojny Światowej służył w wojsku, ale w 1916 roku został zwolniony ze względu na zły stan zdrowia. II Wojna Światowa zmusiła go do przeniesienia się do okupowanej Warszawy, gdzie czynnie uczestniczył w organizowaniu i prowadzeniu tajnych kompletów. Do Wrocławia przeniósł się w 1945 roku. W Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych wykładał przez cztery lata, do przejścia na emeryturę. Zmarł w Krakowie w 1965 roku.

Fot. 4 Wnętrze "muzeum" PWSSP. Skromna ekspozycja ceramiki w nowej oficynie. Fot. 4 Wnętrze "muzeum" PWSSP. Skromna ekspozycja ceramiki w nowej oficynie.

Emil Krcha urodził się w Kałuszu, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Podczas I Wojny Światowej służył w Legionach Polskich, armii austriackiej oraz w Polskim Korpusie Rezerwowym. Po wojnie rozpoczął studia na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Studia kontynuował w Paryżu, podróżował także po Belgii i Holandii. Był współzałożycielem i członkiem artystycznego ugrupowania Zwrotnik, do którego należał także Geppert. W 1945 przeprowadził się do Wrocławia, ale po utworzeniu Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych powrócił do Krakowa, gdzie wykładał na Akademii Sztuk Pięknych. Zmarł w 1972 roku. Malował głównie pejzaże, martwe natury i sceny rodzajowe. Zajmował się także muzyką, grał na wiolonczeli.

Kształtowanie się uczelni

Pierwsze dwa semestry po inauguracji miały formę kursu przygotowawczego, po którym zaprezentowano osiągnięcia studentów. Dopiero wówczas zaczęto podejmować decyzje dotyczące konkretnych specjalizacji. Eugeniusz Geppert stawiał największy nacisk na malarstwo i rzeźbę, jednakże na uczelni powstały trzy specjalizacje: architektura wnętrz, ceramika i szkło. Na przełomie lat 1948 i 1949 powstały trzy wydziały: Ogólny dla studentów I i II roku, Wydział Malarstwa i Rzeźby Architektonicznej oraz Wydział Plastyki Przestrzennej.

Fot. 5 Centrum Sztuk Użytkowych i Centrum InnowacyjnościFot. 5 Centrum Sztuk Użytkowych i Centrum Innowacyjności

Co istotne, uczelnia wrocławska, w przeciwieństwie do innych uczelni w Polsce nie miała swojej tradycji ani historii sprzed wojny. Wielu z artystów, którzy ją tworzyli, nie miało doświadczenia dydaktycznego. Większość pedagogów pochodziła z krakowskiego i warszawskiego kręgu artystycznego, miało to duży wpływ na kształtowanie się uczelnianych tendencji we Wrocławiu oraz na kształtowanie się grup artystycznych w tym regionie. W 1949 roku Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych została przemianowana na Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych.

Maja Kleszcz

*Eugeniusz Geppert, Pierwsze lata…, Szkice z pamięci: Państwowa wyższa szkoła sztuk plastycznych we Wrocławiu we wspomnieniach jej założycieli, studentów i pedagogów, red. Andrzej Saj, Urszula Małgorzata Benka, Wydawnictwo Akademii Sztuk Pięknych, Wrocław 1996

Źródła:
Wielkopolski słownik biograficzny, PWN, Warszawa-Poznań 1981
Słownik biograficzny teatru polskiego 1900-1980, red. Zbigniew Wilski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1994
Paweł Banaś, PWSSP – szkic do portretu, [w:] Szkice z pamięci: Państwowa wyższa szkoła sztuk plastycznych we Wrocławiu we wspomnieniach jej założycieli, studentów i pedagogów, red. Andrzej Saj, Urszula Małgorzata Benka, Wydawnictwo Akademii Sztuk Pięknych, Wrocław 1996
Eugeniusz Geppert, Pierwsze lata…, [w:] tamże

Zdjecia:
Fot. 1 Portret Eugeniusza Gepperta, autor Zbigniew Kresowaty
Fot. 2 Grupa studentów PWSSP przed gmachem przy Traugutta 17/19.
Fot. 3 W pracowni Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, lata 1965-1970.
Fot. 4 Wnętrze "muzeum" PWSSP. Skromna ekspozycja ceramiki w nowej oficynie, lata 1965-1966.
Fot. 5 Nowy budynek Centrum Sztuk Użytkowych i Centrum Innowacyjności