Jerzy Ludwiński we Wrocławiu – Awangarda Wrocławska, cz. II

Czas przemian.... Jerzy Ludwiński we Wrocławiu

Czas po zakończeniu II wojny światowej to moment zmian dla całego narodu polskiego. Trwa odbudowa zniszczonej stolicy, a większe i mniejsze miejscowości zaczynają tętnić nowym życiem. W niektórych postępuje proces zawrotnej urbanizacji, w innych dochodzi do zmian na tle kultury i sztuki.

Fot. 1 Jerzy LudwińskiFot. 1 Jerzy Ludwiński
Wrocław miastem innym od wszystkich

Wrocław staje się miastem, które nabiera odmiennego charakteru od pozostałych. To tu w połowie lat sześćdziesiątych rodzi się nowa sztuka. Dzieje się to za sprawą przybyłych na te tereny osób. Każda z postaci, która właśnie zaczyna kreować nową tożsamość poniemieckiego Wrocławia, pochodzi z innego zakątka kraju. Tradycje, kultury, obyczaje zaczynają się ścierać i stwarzać coś, co w przyszłości określone będzie wrocławską awangardą.

W 1966 roku na wrocławskie dzikie pola przybywa Jerzy Ludwiński. Sprowadza się do miasta na zaproszenie Jana Chwałczyka.

Ludwiński staje się kimś na kształt wizjonera. W czasach PRL-u trudno wydostać się z kraju, ale dostęp do zagranicznych czasopism i artykułów jest możliwy. Jedynym ograniczeniem staje się znajomość języków obcych. Ludwiński je zna, tak więc i wie, co dzieje się na świecie. To właśnie w tym okresie tworzy tzw. Program Muzeum Sztuki Aktualnej. Głównym punktem tego programu staje się prowokacyjna interakcja artysty z widzem.

Fot. 2 Sztuka Pojęciowa, Galeria Pod Moną LisąFot. 2 Sztuka Pojęciowa, Galeria Pod Moną Lisą
Galeria pod Moną Lisą

Teoria Ludwińskiego zaczyna funkcjonować w praktyce wraz z rozpoczęciem działalności - legendarnej dziś - Galerii pod Moną Lisą. Ludwiński prowadzi galerię od 1967 do 1971 roku, a miejscem jej ulokowania staję się przeszkolony hol Międzynarodowego Klubu Prasy i Książki.

Wokół przestrzeni stworzonej przez Ludwińskiego powstaje silne środowisko artystów tworzących sztukę konceptualną. W tym miejscu artyści z różnych dziedzin sztuk zaczynają ze sobą współpracować. Wystawy organizowane przez Ludwińskiego prezentują przedstawicieli wrocławskiej awangardy właśnie w czasie zachodzących w sztuce zmian.

Rozpoczyna się odejście od zainteresowania rzeźbą i obrazem na rzecz procesu i działania konceptualnego. Środowisko galerii pod Moną Listą tworzą przede wszystkim:Zdzisław Jurkiewicz, Jerzy Rosołowicz, Jan Chwałczyk, Wanda Gołkowska i Zbigniew Makarewicz.

Fubki tarb

Jednymi z ważniejszych wydarzeń dla galerii staje się wystawa Jarosława Kozłowskiego, który wówczas jest początkującym artystą, a także performans Włodzimierza Borowskiego Fubki tarb.

Performans Borowskiego odbył się 18 grudnia 1968 roku - Ludwiński w Galerii pod Moną Lisą odczytał publiczności list, który był skierowany do nich. Nadawca listu to artysta, który zwraca się do zgromadzonych na wystawie ludzi jako do współtwórców a jednocześnie tworzyw dzieła. W galerii umieszczone zostały zdjęcia uczestników performansu, które na bieżąco wykonywał Tadeusz Rolke. Artysty jednak w tym czasie na wernisażu nie ma. Przechadza się w tym momencie ulicami Wrocławia.

Fot. 3 Jerzy Ludwiński, Andrzej Turowski, Zdzisław Jurkiewicz, Maria Michałowska, Włodzimierz Borowski, Poznań,Fotografia wykonana przez Tadeusza Rolke,Fot. 3 Jerzy Ludwiński, Andrzej Turowski, Zdzisław Jurkiewicz, Maria Michałowska, Włodzimierz Borowski, Poznań,Fotografia wykonana przez Tadeusza Rolke,
Ludwiński działa na różnych polach

Działalność Ludwińskiego nie ogranicza się jedynie do pracy nad rozwojem galerii. Współpracuje on również z miesięcznikiem Odra, na łamach którego zamieszcza relacje z wystaw i towarzyszące tym wydarzeniom katalogi.
To, co Ludwiński zamieszczał w Odrze staje się istotnym wskaźnikiem tego, o czym aktualnie się mówi. Artyści, na organizowanych przez Ludwińskiego plenerach czy sympozjach, poruszają tematy, o których stanowią artykuły.

Fot. 4 Archiwum Ludwińskiego na stałe w Muzeum Współczesnym WrocławFot. 4 Archiwum Ludwińskiego na stałe w Muzeum Współczesnym Wrocław
Momentem narodzin polskiej sztuki konceptualnej było pierwsze Sympozjum Artystów Plastyków i Naukowców - Sztuka w zmieniającym się świecie, które Ludwiński zorganizował w 1966 roku na terenie Zakładów Azotowych w Puławach.

Kluczowy moment w działalności Ludwińskiego to Sympozjum Plastyczne Wrocław '70

Wydarzenie organizowane było w związku z 25 rocznicą powrotu Ziem Zachodnich i Północnych do Macierzy, której centralne obchody odbywały się we Wrocławiu. Za cel organizatorzy i współtwórcy sympozjum obierają sobie próbę skonfrontowania różnorodnych sposobów myślenia plastycznego, a także stworzenie nowej struktury miasta, które dotychczas nie pozbyło się swoich wojennych i powojennych deformacji.
Artyści wraz we współpracy z okolicznymi zakładami przemysłowymi stworzyli w przestrzeni miejskiej dzieła sztuki, które stały się stałymi elementami architektury Wrocławia. To właśnie w tym czasie Tadeusz Kantor przedstawił swoją koncepcję siedmiometrowego Krzesła z betonu, a Jerzy Bereś Żywy Pomnik Arena.

Fot. 5 Jerzy LudwińskiFot. 5 Jerzy Ludwiński
Plener w Osiekach

W tym samym roku Ludwiński zorganizował również bardzo ważny dla wrocławskiej awangardy plener w Osiekach. Wzięli w nim udział wrocławscy artyści, a Maria Michałowska przedstawia tam swój performans Jeden tydzień.
Wydarzenie to miało ciekawy charakter, ze względu na zaangażowanie uczestników w działania, projekty, teksty i fotografie. Wszystko to napędzał Ludwiński, który wygłosił wówczas referat o Sztuce w epoce postartystycznej.
Przedstawiał on kolejne fazy ewolucji w obszarze sztuki w latach sześćdziesiątych i na początku lat siedemdziesiątych.

Według Ludwińskiego faza przedmiotu (malarstwo, rzeźba) przechodzi w fazę przestrzeni, gdzie istotnym jest-poza obiektem-przestrzeń emocjonalna, którą stwarza artysta w przestrzeni w wyniku jego działań. Następne fazy to: faza czasu, gdzie sztuka jest wyłącznie procesem, faza totalna, w której sztuka staje się bez pojęciowa, po ty by być rzeczywistą i ostania - faza zerowa o charakterze telepatycznym.

Sztuka trafia w dobre ręce

Tak więc działalność Ludwińskiego przynosi niebywałe efekty, jeśli chodzi o rozwój sztuki wrocławskiej awangardy. Po wygaśnięciu działalności Galeria pod Moną Lisą, Ludwiński przenosi się do Torunia. Jednak artyści skupieni wcześniej we Wrocławiu, wokół niego, nieustannie eksperymentują, jednocześnie czerpiąc mnóstwo inspiracji od niego. To właśnie oni przejmują pałeczkę po nim, bowiem swoją działalność rozpoczyna galeria PERMAFO, która do współpracy zaprasza nie tylko lokalnych artystów. Następnie powstaje Galeria Sztuki Najnowszej. Jerzy Ludwiński stał się postacią kluczową, bez której być może nie udałoby się stworzyć sztuki tak indywidualnej a zarazem składającej się w jedną całość jaką jest fenomen wrocławskiej awangardy.

Izabela Bednarek

Zaczyna się we Wrocławiu – Awangarda Wrocławska, cz. I

Rozgłos via negativa Jerzego Grotowskiego - Awangarda Wrocławska, cz. III

Czas na Architekturę! Trwa odbudowa powojennego Wrocławia… - Awangarda Wrocławska, cz. IV 

Od teatru po film - Awangarda Wrocławska, cz. V

Wrocław miejscem narodzin polskiego konceptualizmu i ruchu poezji konkretnej - Awangarda wrocławska, cz. VI

 

Artykuły powiązane:

"Dzikie Pola" Historia Awangardowego Wrocławia

Dzikie Pola – katalog wystawy

Chciane i „nie chciane” „Ziemie Odzyskane”, cz. I

Źródła:
Dzikie pola. Historia awangardowego Wrocławia. Przewodnik, pod red. Doroty Monkiewicz; autorzy: Olga Tokarczuk, Klaus Bachmann, Małgorzata Dawidek Gryglicka, Michał Duda, Jolanta Gromadzka, Anka Herbut, Agata Jakubowska, Anna Markowska, Anna Mituś, Magda Piekarska, Paweł Piotrowicz, Piotr Stasiowski, Mirosław Ratajczak, Sylwia Serafinowicz, Joanna Stembalska, Łukasz Wojciechowski, Warszawa 2015r.,

Muzeum Współczesne Wrocław, Archiwum Ludwińskiego na stałe w Muzeum Współczesnym Wrocław, [online], dostęp w Internecie: http://www.wroclow.pl [dostęp: 08.08.2015r].,

Zdjęcia:
Fot. 1 Jerzy Ludiwński
Fot.2 Sztuka Pojęciowa, Galeria Pod Moną Lisą, 1970, dokumentacja z wystawy, http://www.csw.torun.pl,
Fot.3 Jerzy Ludwiński, Andrzej Turowski, Zdzisław Jurkiewicz, Maria Michałowska, Włodzimierz Borowski, Poznań,Fotografia wykonana przez Tadeusza Rolke, http://www.wroclaw.pl,
Fot.4 Archiwum Ludwińskiego na stałe w Muzeum Współczesnym Wrocław, Fotografia wykonana przez Michała Diamenta, http://www.wroclaw.pl,
Fot.5 Jerzy Ludwiński, fotografia wykonana przez Tadeusza Rolke, http://www.obieg.pl.